Kernenergie komt vrij bij kernreacties (kernsplijting) en kan worden omgezet
in elektriciteit. Dit gebeurt in kerncentrales. De enig werkende kerncentrale in
Nederland bevindt zich in Borssele. Daarnaast staan er in Delft (Hoger
Onderwijs Reactor) en Petten (Hoge Flux Reactor) onderzoeksreactoren voor onder
andere medische toepassingen
Kernsplijting
Kernenergie ontstaat bij het splijten van kernen van uraniumatomen: dit wordt
kernsplijting genoemd. Bij kernsplijting komen grote hoeveelheden energie en
enkele neutronen vrij die andere uraniumkernen weer tot splijting brengen
(kettingreactie). In een kernreactor in een kerncentrale wordt dit proces onder
controle gehouden. De energie die vrijkomt bij kernsplijting verhit water tot
stoom. De stoom drijft turbines aan die elektriciteit
In Nederland is 1 werkzame kerncentrale: die staat in Borssele in de
provincie Zeeland.
Op maximaal vermogen levert de kerncentrale 515 megawatt energie, waarvan 35
megawatt voor eigen gebruik (aandrijving pompen etc.) en 480 megawatt voor het
elektriciteitsnet. De Nederlandse overheid en eigenaar
Elektriciteits-Produktiemaatschappij Zuid-Nederland (EPZ) hebben afgesproken dat
de kerncentrale in Borssele uiterlijk eind 2033 sluit. EPZ is een joint venture
van DELTA NV en Energy Resources Holding BV. De uiteindelijke aandeelhouders van
beide genoemde vennootschappen zijn provincies en gemeenten in Nederland.
De Rijksoverheid heeft met EPZ een
convenant
gesloten om ervoor te zorgen dat de publieke invloed en zeggenschap in de
kerncentrale Borssele behouden blijft. Dit convenant gaat pas in als de
kerncentrale in een later stadium gedeeltelijk in private handen zou komen.
Kerncentrale Dodewaard buiten werking
Naast de kerncentrale in Borssele, staat er nog een centrale in
Dodewaard (provincie
Gelderland). De kerncentrale werd in 1969 officieel geopend en was de eerste
kerncentrale van Nederland.
Deze centrale werd in 1997 gesloten, maar is nog niet geheel ontmanteld.
Gekozen is voor een ‘veilige insluiting’. Alle brandstof (uranium) en
niet-radioactieve onderdelen zijn verwijderd. Voor de verdere ontmanteling wordt
40 jaar gewacht. Tijdens die periode verdwijnt het overgebleven deel van de
radioactiviteit. Tijdens deze wachttijd is de kerncentrale beveiligd.
Onderzoek en medische toepassingen
In Nederland worden ook kernreactoren gebruikt voor onderzoek (bijvoorbeeld
naar constructie- en splijtstofmaterialen of naar kernenergie) en voor de
productie van radioactieve isotopen voor medische en industriële toepassingen.
Dit gebeurt in de
onderzoeksreactor in
Petten en in de
Hoger Onderwijs
Reactor (HOR) in Delft.
De Hoge Fluxreactor (HFR) in Petten produceert radioactieve isotopen. Deze
worden na chemische bewerkingen aan ziekenhuizen geleverd voor diagnostiek en
voor de bestrijding van kanker (radiofarmacie). Op dit moment levert de HFR
wereldwijd ongeveer 30% van de medische radioactieve isotopen. De gebruiker en
beheerder van de reactor is de
Nuclear Research and
consultancy Group (NRG). Eigenaar is de Europese Unie. NRG heeft daarnaast
een Kernenergiewetvergunning voor enkele laboratoria en voor de Lage Flux
Reactor (LFR). De LFR is sinds 1960 in bedrijf en is eigendom van NRG. Het is
een onderzoeksreactor met een heel beperkte capaciteit van 30 KWth.
De Hoger Onderwijs Reactor (HOR) is de centrale onderzoeksfaciliteit van het
Reactor Instituut Delft (RID), onderdeel van de Faculteit Technische
Natuurwetenschappen van de Technische Universiteit Delft). De HOR is een
onderzoeksreactor met een thermisch vermogen van 2 MW van het type
‘zwembad’-reactor. De reactor is niet bedoeld voor elektriciteitsproductie.
Nieuwe onderzoeksreactor
De NRG is van plan om in Petten of in Borssele een nieuwe
onderzoeksreactor PALLAS te bouwen. Het kabinet
steunt in beginsel de realisatie van deze nieuwe
reactor.
Verrijking van uranium in Almelo
In de meeste kerncentrales, waaronder Borssele, wordt licht verrijkt uranium
gebruikt. Om een kettingreactie in een kerncentrale op gang te houden, is een
hoger percentage van 235-atomen nodig dan in natuurlijk uranium wordt gevonden.
Daarom wordt natuurlijk uranium verrijkt door dit percentage te verhogen van 0,7
naar 4%. In Nederland wordt uranium verrijkt met behulp van ultracentrifuges bij
Urenco in Almelo. Urenco heeft plannen om haar
verrijkingscapaciteit
uit te breiden.
Radioactief afval opgeslagen bij COVRA
Bij het opwekken van kernenergie ontstaat
radioactief
afval. De
Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval
(COVRA) in Nieuwdorp slaat dit afval op.
Hoeveelheid uranium
Het is moeilijk te zeggen hoe groot de winbare hoeveelheid uranium in de
wereld is. Of uranium winbaar is, hangt bijvoorbeeld ook af van de prijs die
ervoor betaald wordt. Wel kun je zeggen dat er in principe voldoende uranium op
de wereld is voor een forse groei van de elektriciteitsproductie uit
kernenergie. De bestaande uraniummijnen hebben echter een beperkte
productiecapaciteit. Ook komt de komende jaren steeds minder uranium beschikbaar
uit de ontmanteling van oude kernwapens. Daardoor gaat de prijs van uranium
waarschijnlijk stijgen. Op deze manier kan het aantrekkelijk zijn om de
moeilijker winbare uraniumvoorraden te gaan winnen. Overigens is het effect
hiervan op de kostprijs van kernenergie beperkt. De brandstofkosten worden
namelijk geschat op 5 tot 10% van de totale productiekosten voor kerncentrales.
Voor gas (meer dan 50%) of kolen (circa 30%) liggen deze percentages veel hoger.
